Parlament Europejski jest jedyną instytucją ponadnarodową, której członkowie są demokratycznie wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich. Jest on przedstawicielem obywateli Państw Członkowskich. Parlament Europejski jest wybierany co pięć lat i ustanawia liczne prawa (dyrektywy, rozporządzenia, itp.), które mają wpływ na życie codzienne każdego obywatela.

Przewodniczący jest wybierany na odnawialny okres dwóch i pół roku, to jest na połowę kadencji. Przewodniczący reprezentuje Parlament na zewnątrz i w stosunkach z innymi instytucjami wspólnotowymi.

Jest on wspomagany przez 14 wiceprzewodniczących. Zadanie przewodniczącego polega na kierowaniu całością prac Parlamentu Europejskiego i jego organów (Prezydium i Konferencja Przewodniczących) oraz prowadzeniu debat na posiedzeniach plenarnych. Co roku dwanaście sesji plenarnych odbywa się w Strasburgu, zaś sześć dodatkowych posiedzeń ma miejsce w Brukseli.

Przewodniczący czuwa nad przestrzeganiem Regulaminu PE i - występując w charakterze arbitra - zapewnia prawidłowe funkcjonowanie wszystkich działań instytucji i jej organów.

Przewodniczący reprezentuje Parlament w sprawach prawnych i wszelkich stosunkach zewnętrznych. Wypowiada się między innymi we wszystkich istotnych kwestiach międzynarodowych i składa propozycje zaleceń mających na celu wzmocnienie Unii Europejskiej.

Podczas otwarcia każdego posiedzenia Rady Europejskiej przewodniczący Parlamentu wyraża stanowisko i przedstawia kwestie zajmujące uwagę Parlamentu, związane z konkretnymi tematami i punktami wpisanymi w porządek dzienny.

Po złożeniu przez przewodniczącego podpisu pod budżetem Unii Europejskiej - po głosowaniu przez PE w drugim czytaniu - budżet ten może zostać wdrożony.

Przewodniczący PE podpisuje wraz z przewodniczącym Rady wszystkie akty prawne podjęte w ramach współdecyzji.